Küreselleşen dünyada yetenek sınır tanımıyor. Türkiye’deki şirketler de gerek ihracat pazarlarına açılmak, gerekse spesifik teknik bilgiye (know-how) ulaşmak için yabancı personel istihdamına ihtiyaç duyuyor.

Ancak Türkiye’de bir yabancıyı işe almak, sadece bir iş sözleşmesi imzalamaktan ibaret değildir. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, yabancı istihdamını sıkı kurallara ve izne bağlamıştır.

Çalışma izni, aynı zamanda ikamet izni yerine de geçer. Ancak bu izni almak, bakanlığın belirlediği “değerlendirme kriterlerini” karşılamayı gerektirir. İzinsiz (kaçak) yabancı çalıştırmanın cezaları çok ağırdır ve işletmeler için ciddi itibar kaybı yaratır. Bu makalede, şirketlerin yabancı personel çalıştırmak için sağlaması gereken mali kriterleri, izin türlerini ve yabancı personelin sosyal güvenlik statüsünü ele alacağız.

1. Çalışma İzni Başvurusunda “5 Türk Vatandaşı” ve Sermaye Kriteri

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, yabancı istihdamına izin verirken “yerli işgücünü koruma” prensibiyle hareket eder. Bu nedenle koyduğu en temel şart; çalışma izni talep edilen her bir yabancı için, o işyerinde en az 5 Türk vatandaşının çalışıyor olmasıdır. (İzin alınan kişi şirket ortağı ise bu şart, iznin son 6 ayı için aranır).

Bunun yanı sıra şirketin mali gücü de sorgulanır. İşyerinin ödenmiş sermayesinin belirli bir tutarın (örneğin 100.000 TL gibi, her yıl güncellenen tutar) üzerinde olması veya brüt satışlarının/ihracatının belirli bir seviyeyi aşması gerekir. Bu kriterler sağlanmadan yapılan başvurular genellikle reddedilir. Turizm, eğitim veya ev hizmetleri gibi sektörlerde bu kriterlerde bazı istisnalar veya farklılıklar bulunabilir.

2. Süreli, Süresiz ve Bağımsız Çalışma İzinleri

Çalışma izinleri ihtiyaca ve yabancının statüsüne göre farklılaşır:

• Süreli Çalışma İzni: En yaygın türdür. Belirli bir işyeri veya işletme için verilir. İlk başvuruda en fazla 1 yıl süreyle verilir. Aynı işverene bağlı çalışmaya devam edilirse, uzatmalarda bu süre 2 yıl ve sonrasında 3 yıla kadar çıkabilir.
• Süresiz Çalışma İzni: Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az 8 yıl kanuni çalışma izni olan yabancılara verilebilir. Coğrafi, mesleki veya işyeri kısıtlaması yoktur.
• Turkuaz Kart: Yüksek nitelikli işgücü, bilim insanları veya yatırımcılar için tasarlanmış özel bir statüdür. Hem çalışma hem de ikamet hakkı sağlayan, ailesini de kapsayan prestijli bir karttır.

3. Yabancı Personelin Sosyal Güvenlik ve Vergi Durumu

Çalışma izni onaylanan yabancı personel, Türk personelle aynı sosyal güvenlik haklarına sahiptir. İşe başladığı tarihten itibaren sigortalı yapılması (4A statüsünde) zorunludur. Prim oranları ve hesaplamalar Türk vatandaşlarıyla aynıdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken “Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri“dir.

Eğer yabancının geldiği ülke ile Türkiye arasında ikili sosyal güvenlik sözleşmesi varsa ve personel kendi ülkesinde sigortalıysa (geçici görevle geldiyse), Türkiye’de prim ödemeden muaf olabilir. Vergi açısından ise, Türkiye’de ikamet eden ve çalışan yabancılar “Tam Mükellef” statüsünde vergilendirilir. Maaş bordroları, izin süreleri ve kıdem tazminatı hakları İş Kanunu hükümlerine tabidir.

Sıkça Sorulan Sorular

• Yabancı şirket ortakları için çalışma izni gerekli mi?

Evet. Limited şirketlerin şirket müdürü olan yabancı ortakları ile Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan yabancı ortakları, Türkiye’de ikamet ediyorlarsa çalışma izni almak zorundadır. Sadece sermayedar olan ve yönetime katılmayan (imza yetkisi olmayan) ortaklar için çalışma izni şartı aranmaz.

• Çalışma izni başvurum reddedilirse ne yapmalıyım?

Bakanlığın red kararına karşı, kararın tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde sistem üzerinden itiraz edilebilir. İtirazda, reddedilme gerekçelerini çürüten (örneğin eksik evrak tamamlanması, ciro artışının belgelenmesi vb.) yeni kanıtlar sunulmalıdır. İtiraz da reddedilirse idari yargı yolu açıktır.

• Kaçak yabancı işçi çalıştırmanın cezası nedir?

İzinsiz yabancı çalıştırma durumunda işverene her bir yabancı işçi için yüksek tutarda idari para cezası uygulanır. Ayrıca yabancı işçiye de ceza kesilir ve işçi sınır dışı edilir. Sınır dışı edilme masraflarını (uçak bileti, konaklama vb.) işveren karşılamak zorundadır.

Vergi hizmetleri, bordrolama, SGK teşvikleri ve ihtiyacınıza yönelik danışmanlık desteği için, 0212 812 10 80 ya da info@fidesmusavirlik.com üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.